De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) houdt veel belastingadviseurs bezig. Moderne AI-systemen kunnen in korte tijd grote hoeveelheden fiscale informatie verwerken, jurisprudentie analyseren en zelfs conceptadviezen opstellen. Daardoor ontstaat steeds vaker de vraag: wat betekent dit voor de rol van de junior fiscalist?

Sommigen voorspellen dat AI een groot deel van het traditionele uitzoekwerk zal overnemen. Anderen zien AI vooral als een hulpmiddel dat fiscalisten ondersteunt. Waarschijnlijk ligt de waarheid, zoals zo vaak, ergens in het midden.

Waarom AI zoveel aandacht krijgt

Een belangrijk deel van het werk van junior fiscalisten bestaat uit onderzoek. Denk aan het bestuderen van wetgeving, het analyseren van jurisprudentie, het raadplegen van beleidsbesluiten en het verzamelen van relevante literatuur.

Juist op dit terrein blijkt AI indrukwekkende mogelijkheden te hebben. Waar een fiscalist vroeger uren nodig had om verschillende bronnen te doorzoeken, kan AI in enkele minuten een overzicht samenstellen van relevante regelgeving, uitspraken en standpunten.

Dat betekent niet dat AI altijd de juiste conclusie trekt. Controle blijft noodzakelijk. Toch valt moeilijk te ontkennen dat technologie het onderzoeksproces aanzienlijk kan versnellen.

Verandert hierdoor de rol van de junior fiscalist?

Waarschijnlijk wel.

Maar veranderen is iets anders dan verdwijnen.

In de praktijk zien we dat nieuwe technologie zelden complete beroepsgroepen overbodig maakt. Veel vaker verandert de aard van het werk. Routinematige taken nemen af, terwijl andere vaardigheden belangrijker worden.

• Analyse en interpretatie
• Fiscale oordeelsvorming
• Risicobeoordeling
• Communicatie met cliënten
• Strategisch advies

Een belangrijke vraag: hoe leiden we toekomstige fiscalisten op?

Misschien is dit wel de meest interessante vraag in de hele discussie.

Veel ervaren fiscalisten hebben hun vak geleerd door jarenlang dossiers uit te zoeken, jurisprudentie te lezen en fiscale vraagstukken uit te pluizen. Juist dat intensieve onderzoek vormde de basis voor hun juridische en fiscale vaktechniek.

Wie regelmatig wetgeving analyseert, leert nuances herkennen. Wie uitspraken van rechters bestudeert, ontwikkelt gevoel voor argumentatie. Wie fiscale literatuur doorneemt, leert verschillende standpunten tegen elkaar afwegen.

Dat roept een logische vraag op.

Als AI een deel van dat uitzoekwerk overneemt, hoe zorgen we er dan voor dat jonge fiscalisten dezelfde vaktechnische ontwikkeling doormaken?

De ervaren fiscalisten van morgen moeten immers vandaag worden opgeleid.

Leren door uitzoekwerk blijft waardevol

Het antwoord is waarschijnlijk niet dat alle onderzoekstaken moeten verdwijnen.

Sterker nog, veel uitzoekwerk heeft een belangrijke opleidingsfunctie. Niet omdat de informatie niet sneller gevonden kan worden, maar omdat het proces van zoeken, lezen en analyseren essentieel is voor de ontwikkeling van vakinhoudelijke kennis.

Een junior fiscalist leert vaak juist tijdens het onderzoek:

• Welke feiten relevant zijn
• Welke uitzonderingen bestaan
• Hoe wetgeving moet worden geïnterpreteerd
• Hoe fiscale argumenten worden opgebouwd
• Waar risico’s kunnen ontstaan

Dat leerproces blijft waardevol, ook wanneer AI wordt ingezet.

De uitdaging voor kantoren zal daarom zijn om een goede balans te vinden tussen efficiëntie en opleiding.

Deel 2 volgt hieronder.

AI als opleidingsinstrument

Misschien ligt de grootste kans wel in het gebruik van AI als leerinstrument.

Een junior fiscalist kan AI gebruiken om sneller relevante bronnen te vinden, maar vervolgens zelf beoordelen of de analyse klopt. Dat maakt het mogelijk om meer tijd te besteden aan inhoudelijke discussie en minder aan puur zoekwerk.

In plaats van uren te besteden aan het verzamelen van informatie, kan de focus verschuiven naar vragen als:

• Waarom is deze uitspraak relevant?
• Welke argumenten zijn het sterkst?
• Welke risico’s zie ik over het hoofd?
• Zou een rechter dit standpunt volgen?

Juist die vragen dragen bij aan de ontwikkeling van fiscale vaktechniek.

De toekomst is waarschijnlijk mens én AI

De discussie wordt soms gevoerd alsof er een keuze gemaakt moet worden tussen fiscalisten of AI.

Maar de praktijk zal waarschijnlijk anders uitpakken.

Belastingadvies blijft mensenwerk. Cliënten zoeken niet alleen antwoorden, maar ook inzicht, ervaring, vertrouwen en verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd biedt AI mogelijkheden om efficiënter te werken en sneller tot analyses te komen.

De meest succesvolle kantoren zullen waarschijnlijk degenen zijn die beide combineren: sterke fiscale expertise én slimme technologische ondersteuning.

Conclusie

AI zal ongetwijfeld invloed hebben op de dagelijkse werkzaamheden van junior fiscalisten. Bepaalde onderzoekstaken kunnen sneller en efficiënter worden uitgevoerd dan voorheen.

Dat betekent echter niet dat de rol van de junior fiscalist verdwijnt. Integendeel. Juist nu wordt duidelijk hoe belangrijk opleiding, vaktechniek en professionele oordeelsvorming zijn.

De fiscale experts van de toekomst moeten nog steeds worden opgeleid. Zij moeten wetgeving leren interpreteren, jurisprudentie leren analyseren en gevoel ontwikkelen voor fiscale argumentatie. Dat leerproces blijft essentieel voor de kwaliteit van het vak.

De echte uitdaging voor belastingadvieskantoren is daarom niet of AI het werk overneemt, maar hoe technologie kan worden ingezet zonder de opleiding van toekomstige fiscalisten uit het oog te verliezen.

Want ook in een tijdperk van AI geldt nog steeds: ervaren fiscalisten ontstaan niet vanzelf.